3.600 seconden in het uur, 24 uur per dag, 365 dagen per jaar – dag en nacht, een heel leven lang is het in werking en levert het dagelijks topprestaties – jouw afweersysteem. Je stille metgezel bij alles wat je doet! Het is je schild tegen bacteriën, virussen en schadelijke cellen.
Hoe belangrijk is het afweersysteem eigenlijk, hoe werkt het en hoe kun JIJ het iets goeds doen en de rug vrijhouden, zodat het optimaal kan werken?
Zo belangrijk is het afweersysteem
Jouw afweersysteem is een fascinerend lichaamseigen stelsel – samengesteld uit verschillende, hardwerkende organen en lichaamscellen.
Mogen we voorstellen? Jouw superhelden:
- Afweerorganen zoals amandelen, lymfeklieren, milt, zwezerik en het beenmerg
- Mechanische en biochemische barrières zoals huid en slijmvliezen, mondholte en mondflora, maag en maagsap, darmkanaal, darmflora en darmafweer, luchtwegen en de urinewegen
- Cellulaire afweer, witte bloedcellen zoals fagocyten en killer-cellen enzovoort
- Vloeibare afweer zoals antistoffen, interleukines (boodschappers van de cellen in het afweersysteem) en het complementsysteem
Samen zijn ze sterk in de strijd tegen virussen, bacteriën en andere indringers die je lichaam schade willen toebrengen: ze maken ziekteverwekkers zoals bacteriën, virussen, parasieten of schimmels onschadelijk en verwijderen ze uit je lichaam. Bovendien sporen ze alle schadelijke stoffen uit de omgeving op en neutraliseren die, zodat ze geen gevaar vormen voor je lichaam. En – last but zeker not least – ze bestrijden ziekelijke veranderingen zoals bijvoorbeeld kankercellen.
Zo werkt het afweersysteem
Wist je dat het afweersysteem is opgedeeld in een aangeboren en een verworven deel? Beide zijn nauw met elkaar verbonden, ondersteunen elkaar en zijn verantwoordelijk voor een goed functionerende afweer.
De aangeboren afweer is, zoals de naam al zegt, vanaf je geboorte aanwezig en vormt de eerste verdedigingslinie. Speciale bestanddelen van het bloed, de zogenaamde fagocyten, herkennen virussen of bacteriën zodra ze het lichaam binnendringen. Vervolgens nemen ze de lichaamsvreemde cellen op en vernietigen ze.
Maar soms lukt het de fagocyten niet om de ziekteverwekkers te ontmaskeren of volledig uit te schakelen. Dan komt de verworven afweer in actie, bestaande uit gespecialiseerde afweercellen die je afweersysteem in de loop van het leven heeft opgebouwd door confrontatie met verschillende ziekteverwekkers. Tot de afweercellen van de verworven afweer behoren bijvoorbeeld witte bloedcellen. Zij kunnen bepaalde ziekteverwekkers markeren met zogenaamde antistoffen en ze voor de fagocyten als gevaarlijk aanwijzen.
Zolang je lichaamseigen afweer soepel werkt, merk je er niets van. Maar faalt ze, omdat ze verzwakt is of niets kan beginnen tegen agressieve ziekteverwekkers, word je ziek.
Het goede nieuws: hoe krachtig ons afweersysteem tegen virussen en bacteriën strijdt, kunnen we in de meeste gevallen mede beïnvloeden – want als we het goed verzorgen, werkt het goed.
Zo kun je je afweersysteem ondersteunen
Hoe je het kunt helpen?
Met regelmatige beweging in de buitenlucht! Al een wandeling in het bos versterkt de afweer, omdat die door de inspanning zacht wordt geprikkeld en zo tegelijk wordt getraind. Bovendien hebben Japanse wetenschappers ontdekt dat de communicatie tussen bomen, dus de communicatie tussen planten via chemische verbindingen, zogenaamde terpenen, ons afweersysteem versterkt. Want via de ademhaling of de huid worden deze bioactieve stoffen door het lichaam opgenomen, die ons afweersysteem stimuleren en de aanmaak van natuurlijke killer-cellen, die bacteriën en virussen bestrijden, aanzienlijk verhogen.
Ook belangrijk: voldoende slaap, want bij vermoeidheid verminderen de afweercellen in het lichaam en kan je afweersysteem geen topprestaties meer leveren.
Ontspanningstijd is eveneens een wezenlijke voorwaarde voor een gezonde afweer. Als het lichaam niet tot rust komt, ontstaan uitputtingsverschijnselen die de ideale omstandigheden bieden voor de vermeerdering van ziekteverwekkers.
Een ander heel belangrijk punt is de aanvoer van voldoende micronutriënten en secundaire plantenstoffen – want zonder deze zou je afweersysteem al binnen korte tijd falen.
Een paar voorbeeldige helden van het afweersysteem zijn:
Vitamine C – de ultieme afweerbooster! Vitamine C werkt zowel ontstekingsremmend als als antioxidant en beschermt daarmee de cellen tegen nare indringers zoals bacteriën of virussen. De Duitse Vereniging voor Voeding raadt daarom een dagelijkse dosis van 95-110 mg per dag aan. Mocht je echter verkoudheidsklachten krijgen, dan kan een inname van tot wel 2 g vitamine C per dag de klachten verlichten! Een studie uit 2013 bevestigt dat de verkoudheidsduur bij volwassenen gemiddeld met 8% werd verkort als tijdens de verkoudheid meer dan 0,2 gram vitamine C per dag werd ingenomen. Bij kinderen kon de gemiddelde verkoudheidsduur zelfs met tot 18% worden verminderd als de dagelijkse dosis vitamine C één tot twee gram bedroeg.
Laad voldoende zonlicht op, want dat bevordert de lichaamseigen aanmaak van vitamine D en deze ondersteunt en regelt op zijn beurt het afweersysteem. Als je lichaam te weinig vitamine D heeft, hebben bacteriën en virussen vrij spel en veroorzaken ze vervelende infecties – vooral luchtweginfecties. Sommige studies hebben aangetoond dat het innemen van 2 – 4 µg vitamine D helpt om luchtweginfecties – zoals een verkoudheid – te voorkomen! Omdat de zonnestraling vooral in de wintermaanden erg gering is, zou vooral in die tijd het zonnevitaal – dat eigenlijk een hormoon is – moeten worden aangevuld – studies tonen aan dat het vitamine-D-gehalte hier in Nederland bij de meeste mensen vooral in maart het laagst is.
Ook zink is onmisbaar voor het afweersysteem: zonder zink – geen afweersysteem! Bepaalde afweercellen kunnen zonder zink niet worden gevormd. Bovendien bevordert zink de lichaamseigen afweer tegen virussen en bacteriën en is het verantwoordelijk voor het “geheugen” van onze afweer, doordat het het afweersysteem kan laten herinneren aan eerdere contacten met ziekteverwekkers!
Seleen is ook belangrijk voor je afweersysteem, want: een van de hoofdoorzaken van een zwak afweersysteem zijn vrije radicalen, die onder andere ook onze afweercellen beschadigen en verantwoordelijk zijn voor veel chronische ziekten en ontstekingen. Seleen is een belangrijk indirect antioxidant dat je lichaamscellen beschermt tegen de aanval van vrije radicalen. Indirect betekent dat het niet zelf tegen vrije radicalen werkt, maar verantwoordelijk is voor de werking van bijna alle enzymstelsels die vrije radicalen bestrijden.
B-vitaminen – de speurders van ons afweersysteem.
Met de jaren leert ons afweersysteem vijandige virussen, bacteriën en andere ongewenste indringers als ziekteverwekkers te ontmaskeren. B-vitaminen ondersteunen dit herkenningsproces.
Bovendien wapent vitamine B2 tegen oxidatieve stress en draagt samen met vitamine B3 bij aan het behoud van gezonde slijmvliezen – belangrijk in de strijd tegen loopneuzen.
Secundaire plantenstoffen werden lange tijd onderschat – maar tegenwoordig is bekend dat ook zij belangrijke beschermfuncties bij de mens vervullen! Inmiddels worden veel positieve effecten van fruit en groenten zelfs toegeschreven aan de secundaire plantenstoffen. Zo hebben wetenschappers ontdekt dat ze onder andere een antimicrobiële en een antioxidatieve werking hebben. Dat betekent dat ze enerzijds de groei en verspreiding van ziekteverwekkers zoals virussen, bacteriën of schimmels remmen en anderzijds in staat zijn vrije radicalen op te vangen en daarmee de gezondheid bevorderen.
Geweldig wat het afweersysteem allemaal presteert – en dat elk moment! Jij hebt het in handen – ondersteun het krachtig met voldoende beweging, slaap, ontspanning en voedingsstoffen en luister naar je lichaam als het signalen geeft!
In dat opzicht: blijf gezond!
Bronnen:
https://www.gesundheitsinformation.de/wie-funktioniert-das-immunsystem.2225.de.html
https://www.wissenschaft.de/umwelt-natur/vitamin-d-macht-das-immunsystem-scharf/
https://www.kraeuterhaus.de/blog/tag/immunsystem/
https://www.carstens-stiftung.de/artikel/gesundheit-aus-dem-wald.html
